نگاهي به مؤلفه هاي تأثيرگذار بر ايجاد تحوّل در بازار حمل و نقل عمومي - تدبیر تازه
اولین گام انسان به سوی موفقیت زمانی است که از اسارت در محیطی که در آن برای اولین بار خودش را شناخته دست بردارد. “مارک کین”
۱۳۹۷/۹/۲۳
» اجتماعی » نگاهی به مؤلفه های تأثیرگذار بر ایجاد تحوّل در بازار حمل و نقل عمومی
تاریخ انتشار : ۱۳۹۷/۰۷/۱۴ - ۱۸:۴۰
 کد خبر: 19951
 284 بازدید

نگاهی به مؤلفه های تأثیرگذار بر ایجاد تحوّل در بازار حمل و نقل عمومی

يكي از ابتكارات كارآمد بشري كه منشأ تحولات بزرگ اجتماعي بوده است، مديريت شهرها از طريق ارائه خدمات نوين در حوزه حمل و نقل شهری و عمومی بوده است.

نگاهی به مؤلفه های تأثیرگذار بر ایجاد تحوّل در بازار حمل و نقل عمومی

امیر دیانی- نگاهی گذرا به مؤلفه های بازار حمل و نقل شهری نشان می دهد که با توجه به اهمیت حمل و نقل در توسعه چرخه اقتصادی، اجتماعی و صنعتی، رقابت میان مُدهای مختلف حمل و نقل و شرکت های ارائه دهنده خدمات در سطح شهرها تنگاتنگ بوده و فضای آن بسیار چالشی و پیچیده است از این رو توفیق مدیریت شهری در مدیریت و هدایت کارآمد وسائط حمل و نقل شهری، به فراهم آوردن سود برای شهروندان و ایجاد یک معادله “برد – برد – برد” برای تمامی گروه های ذی نفع منتهی می شود. در سطح کلان شهرها، شرکت های عمومی و خصوصی ِحوزه حمل و نقل می کوشند متناسب با ساختار جمعیتی، تراکم و زمینه های جغرافیای شهری، پاسخگوی تقاضای روزافزون شهروندان در حوزه حمل و نقل شهری باشند.
پویایی شهرها و لزوم پاسخگوئی به تقاضای روزافزون برای جابجائی در مقاصد گوناگون شهری و تنوع مُدهای حمل و نقل شهری با توجه به مؤلفه هایی نظیر: سرعت، دقت و ایمنی به ایجاد و رشد پر شتاب بروز تغییرات بنیادین در گونه های مختلف حمل و نقل شهری منتهی شده است که در نهایت مدیران، برنامه ریزان و سیاستگذران حوزه مدیریت شهری را بر آن داشته تا در پی سازماندهی و هدفمند نمودن بازار حمل و نقل در کلان شهرهای دنیا باشند. در تعیین ساختار حمل و نقل شهری، برخی از مؤلفه ها و پارامترها نقش به سزائی در پیشبرد اهداف و تحقق چشم اندازهای مربوط به جابجائی شهروندان ایفاء می کنند که از آن جمله می توان به عوامل موجود در محیط درونی و بیرونی بازار حمل و نقل، مقررات، قوانین و ضوابط حاکم بر مدیریت شهری در حوزه حمل و نقل بخش های عمومی و خصوصی و نیز میزان تصدی گری بخش دولتی و درجه مشارکت بخش خصوصی اشاره نمود.
این در حالی است که اغلب الزامات سیاسی، فرهنگی و اجتماعی نظیر: رشد و توسعه شهرها و گسترش شهرنشینی و بعضاً حومه نشینی در شهرک های اقماری پیرامون کلان شهرها، به عنوان یک مؤلفه با اهمیت فرایند مدیریت حمل و نقل شهری را متأثر می نماید. از طرفی نیز مشاهده می شود که در بطن بازار حمل و نقل نیز برخی آشفتگی ها و بی برنامگی ها وجود دارد که می تواند زمینه سازی بروز فاصله میان انتظارات و خواسته های شهروندان به عنوان مشتریان بخش حمل و نقل شهری و خروجی های آن به عنوان نتایج تلاش های صورت گرفته یعنی جابجائی مسافران از مبادی شهری به مقاصد مختلف شهری باشد.
مطالعه سبک مدیریت شهری در کشورهای مختلف نشان می دهد که غالباً مدیران شهری برای توفیق در هدایت صحیح جریان ترافیک و ارتقای سطح عمومی رضایت شهروندان، علاوه بر سازماندهی و برنامه ریزی حمل و نقل شهری، لازم است بهبود تشکیلات، روش ها و فرایندهای پشتیبانی ِ تخصصی و عمومی حمل و نقل عمومی شهری را نیز به دقت مورد نظارت و مداقه قرار داده و از آن حمایت نمایند.
با نگاهی به ادبیات مدیریت شهری مشاهده می شود که یکی از الزامات مهم شهری، تحرک وسائط نقلیه در راستای جابجائی پویایِ شهروندان در سطح شهرهاست که گاهی با دخالت های نابجای بخش های عام و دولتی و نیز وجود موانع ساختاری و محتوائی از قبیل: قوانین دست و پاگیر یا بورکرسی های زائد پیاده سازی آن را در مرحله اجرا با مشکل مواجه می نماید. وجود برنامه ها و سیاست های مناسب برای تقویت فضای رقابت کامل و ایجاد بسترهای لازم برای ایجاد بازار آزاد در بخش حمل و نقل، بدون تصدی گری بخش دولتی و با مشارکت بخش خصوصی، می تواند زمینه ی رقابتی سالم و سازنده میان بخش های درگیر در حمل و نقل شهری را فراهم آورد.
طی سال‌های اخیر مشاهده شده است عوامل مختلف و پدیده های متعددی، ساختار نظام خدمات حمل و نقل عمومی در کلان شهرهای دنیا را متأثر ساخته‌اند. برگزاری مناقصه‌هایی که کمتر جنبه رقابتی دارند خود یکی از چالش های فراروی بخش خصوصی برای ورود به عرصه حمل و نقل شهری است. از سوی دیگر به منظور بقاء حمل و نقل عمومی و فعالیت پویا و دائمی آن، لازم است حمایت های بخش دولتی و یارانه های مناسب به موقع در اختیار این حوزه قرار گیرد. چنانکه مشاهده می شود محدودیت‌های بودجه و سودآور نبودن حمل و نقل عمومی یکی از مشکلات مهم این عرصه از خدمات شهری در سراسر دنیاست.
بررسی مطالعات صورت گرفته نشان می دهد در دیگر بخش ها نیز روند مشابهی برای سایر بازارها وجود دارد که تقاضا برای حمل و نقل ریلی را متأثر ساخته است. از جمله این روندها می توان به موراد زیر اجمالاً اشاره نمود:
نخست : روند متمرکز هدایت و مدیریت حمل و نقل شهری که تقریباً در تمامی بازارهای حمل و نقل دنیا به هم شبیه است.
دوم: ظهور بازیگران جدید در عرصه حمل و نقل شهری که فضای آن را به یک محیط رقابتی با حضور سایر اشکال متنوّع حمل و نقل بدل ساخته که در نهایت مستقیماً حمل و نقل عمومی را متأثر می سازد. در این شرایط شرکت های حمل و نقل خصوصی و سایر بازیگران کوچکترِ این فضای رقابتی، متغیر و غیرقابل پیش بینی می‌کوشند موقعیت خود را در این بازار پیچیده و متلاطم حفظ نمایند.
در این بین بسیاری از صاحبنظران حوزه حمل و نقل چنین استدلال می‌کنند که انحصار طلبی در بازار حمل و نقل و عدم وجود وجود شرایط رقابت کامل و یا وجود انحصارهای یک یا چند جانبه، یکی از سناریوهائی است که به بدترین شکل ممکن بازار حمل ‌و نقل را به سمت ناکارآمدی سوق می دهد از این رو لازم است دولتها با ایجاد زمینه های مناسب، ضمن بوجود آوردن شرایط رقابت کامل و ترغیب بخش خصوصی به حضور فعال در این عرصه، زمینه پویائی و ارتقای آن را فراهم نمایند.

یکی از ابتکارات کارآمد بشری که منشأ تحولات بزرگ اجتماعی بوده است، مدیریت شهرها از طریق ارائه خدمات نوین در حوزه حمل و نقل شهری و عمومی بوده است.

از سوی دیگر با مطالعه ادبیات موضوع مشاهده می شود در محافل دانشگاهی و آکادمیک تحقیقاتی وجود دارد که این ذهنیت را در بررسی علل و دلایل افت کیفیت و یا راندمان اقتصادی پائین حمل و نقل شهری، تقویت می کند؛ که راهکار مؤثر ارتقای سطح کیفیت و بهبود وضعیت حمل و نقل و رضایت ذی نفعان و شهروندان، جلوگیری از تک قطبی شدن حمل و نقل شهری و ترغیب بازیگران کوچک، چابک، دارای صلاحیت کافی و استفاده بهینه ازتمامی پتانسیل های آنهاست. در عین حال نیز در بازار حمل و نقل و در شرایط خاص برای کلان شهرها نظیر: تراکم جمعیتی بالا، عدم وجود منابع مالی و بودجه کافی، تحریم یک کشور و مسائلی از این دست که سبب می شود هزینه نگهداری و تعمیرات ناوگان حمل و نقل افزایش یابد؛ حمایت گسترده دولت های مرکزی، محلی و شهرداری ها در یک مقیاس اقتصادی مناسب، می تواند به عنوان یک تسهیلگر مؤثر بوده به شرط آنکه عرصه بر شرکت‌های کوچکتر برای تحصیل سود و بقاء در بازار حمل و نقل تنگ نشود.
هر اندازه دانش و تجربه مدیران شهری در برنامه ریزی و ساماندهی سامانه های حمل و نقل بیشتر باشد به رقابت و ایجاد فضای آزاد و در عین حال تحت نظارت اهمیت می دهند و این خود به معنای بوجود آمدن جو رقابتی میان بنگاه ها و سامانه های حمل و نقل است که خود مستلزم مدیریت چالش های فراروی آن است. بنابراین موزانه قدرت میان رقبای بخش حمل و نقل از وجوه مهم و تأثیرگذار برای ایجاد تعادل در بازار حمل و نقل شهری به شمار می رود.
نگاهی به تجربه اتحادیه اروپا در ساماندهی نظام حمل و نقل شهری،‌ نشان می دهد ایجاد شرایط رقابتی و حضور فعال بخش های خصوصی در کنار نهادهای عام و غیردولتی به صورت برنامه ریزی شده، توانسته است در کنار مقررات، روندها و قوانین عمومی شرایط ارائه خدمات به شهروندان را تسهیل و تسریع نموده و رضایت شهروندان را به همراه داشته باشد. همچنین وجود قوانین صریح، شفاف و حمایت کننده می تواند مشوّق مناسبی برای بهره برداران بخش های خصوصی و به طور خاص شرکت های حمل و نقل نوپا در این حوزه از تجارت باشد.
وجود بسترها و چارچوب های قانونی و نیز وضع مقررات توسط مقامات ذی صلاح شهری، نظیر: برنامه ریزان، سیاستگذاران و مدیران با هدف سازماندهی و بهبود شرایط حمل و نقل عمومی در سطح شهرها انجام می شود که هدف آن برآورده نمودن نیازهای شهروندان و تسهیل شرایط ترافیکی معابر شهری است که باید مد نظر قرار گیرد.
با گسترش روز افزون شهرها و مطرح شدن مقوله هایی نظیر: تاب آوری و توسعه پایدار برای بهبود شرایط زندگی شهروندان در شهرها، اینک زمان آن فرارسیده است که کشورها تجربیات و دانش خود را در زمینه مدیریت بهینه حمل و نقل عمومی به اشتراک گذاشته و گامی مؤثر به سوی بهبود مدیریت شهری و ایجاد شرایط مناسب برای زندگی در شهرها بردارند. چنین رویکردی سبب می شود بازار حمل و نقل عمومی توانا شده و روند تحقق اهداف آن به صورت سیستمی تسهیل شود. فراهم آوردن خدمات با کیفیت برای تمامی اقشار و بخش های جامعه در حوزه ترابری شهری، علاوه بر رشد اقتصادی سبب می شود سایر هزینه های شهری کاهش یافته و روند ترافیک وسائط نقلیه در سطح معابر شهری روان شود از طرفی به کاهش انتشار گازهای گلخانه ای و بهبود محیط زیست کمک فراوانی می نماید. از سوی دیگر لزوم ایجاد عدالت و رفاه اجتماعی برای همگان،‌ کارآفرینی و توسعه شهری؛ ضرورت و اهمیت مدیریت پایدار در عرصه حمل و نقل عمومی را روشن می سازد.
وجود محافل پژوهشی و ایجاد گفتمان های علمی، می تواند زمینه های نوآوری و خلاقیت و نیز بسترهای کارآفرینی را از طریق حرکت به سمت روندهای پایدار فراهم سازد. بدون شک بررسی ابعاد گوناگون و جنبه های مختلف توسعه حمل و نقل شهری با توجه به رویکردها و آسیب های این حوزه نشان می دهد بسیاری از گزینه های موجود که از طریق مطالعات الگوگیری بدست می آید غالباً برای شرایط بومی شهرها مناسب نیستند و باید فراخور شرایط، موقعیت و بافتار جمعیتی و فرهنگی شهرها به طور متناسب تغییر یافته و بومی سازی شوند تا اثربخشی آنها افزایش یابد و به حل مسائل و مشکلات حمل و نقل شهری کمک نمایند.
آنچه مسلم است مقایسه روندها و روش های موجود یا مورد استفاده نشان می دهد یافتن وجوه اشتراک و تمایز فرایندها می تواند مدیران شهری را به نقاط قوت و ضعف روش های اداره ترابری شهری رهنمون باشد از این رو مناسب است از طریق در پیش گرفتن رویه های مناسب و تعامل سازنده با مجامع علمی و پژوهشی حمل و نقل، دانش و تجربیات این حوزه به مستمر به روزرسانی شده و به طور مؤثر با سایرین به اشتراک گذارده شود.
از سوی دیگر جهت گیری ارائه خدمات به شهروندان در حوزه های مرتبط با حمل ‌و نقل شهری با توجه به ظهور فنّاوری جدید شاهد تغییرات چشمگیری به ویژه در بخش های مختلف خدمات مسافری بوده است. دیجیتالی سازی فرآیندها و دسترسی عموم شهروندان به داده‌های آنلاین از طریق شبکه‌های کامپیوتری، سرعت استفاده و دسترسی به حمل ‌و ‌نقل شهری را از طریق دریافت به هنگام این داده‌ها مضاعف ساخته است. که این مسئله نیز خود بر رویکرد بازیگران عرصه حمل و نقل شهری تأثیر گذار بوده و به عنوان یک مؤلفه تأثیرگذار بازار حمل و نقل شهری را متحوّل ساخته است.
یکی دیگر از رویکردهای نوین در صنعت حمل ‌و ‌نقل شهری که در سالهای اخیر توفیق مناسبی داشته است استفاده از رهیافت اتومبیل‌های اشتراکی در سطح شهرهاست که از طریق مکانیزم های مناسب توانسته به عنوان یک راهکار نوین در برابر روش های سنتی خود ظاهر شده و تا حد زیادی بار ترافیک شهرها را کاهش دهد و نیز پاسخ مناسبی برای سلیقه های مختلف شهروندان باشد.
در هر صورت ارائه خدمات مورد نیاز شهروندان، بومی سازی فنّاوری‌های نوین، ارتقای سطح امنیت و ایمنی در سفرهای شهری، کاهش هزینه‌ها و فراهم آوردن بسترهای راحتی مسافران، از جمله مؤلفه هایی است که می‌تواند اقبال شهروندان به حمل و نقل عمومی و بهره وری سیستم‌های حمل و نقل شهری را افزایش دهد. بنابراین لازم است مدیران و برنامه ریزان شهری همواره مأموریت سامانه ‌های حمل‌ و نقل عمومی را در فراهم آوردن زمینه‌های جابجائی راحت، سریع، دقیق و ایمن شهروندان مدنظر قرار دهند تا در نهایت ارتقای فرهنگ استفاده از حمل و نقل عمومی در مقابل استفاده وسائط شخصی اغلب تک سرنشین امکان پذیر شود.
طی سالهای اخیر، رواج بهره گیری از سامانه‌های هوشمند حمل و نقل (ITS) نقش به سزای را در بهینه نمودن فرایند انجام سفرهای شهری از طریق حمل و نقل عمومی ایفاء نموده است. باز طراحی ساختار حمل و نقل عمومی، باید متناسب با توسعه تکنولوژی و نیاز مشتریان بوده تا در نهایت به جذب سهم بیشتر از بازار حمل و نقل و رضایت شهروندان منتهی شود. طراحی و سازماندهی خدمات حمل و نقل عمومی در شهرها باید به گونه ای باشد که بیشترین سود و کمترین هزینه را برای مسافران و سایر ذی نفعان در پی داشته باشد مهمی که می تواند از طریق مدیریت صحیح، برنامه ریزی راهبردی و همگرائی مجموعه های ذی ربط محقق گردد.


برچسب ها : ,
دسته بندی : اجتماعی , حمل و نقل , خبر داغ , یادداشت
ارسال دیدگاه